X
تبلیغات
زولا

عربی دبیرستان

انواع جمع

جمعُ التَّکسیر ( جمع مکسّر )

دانستید که در جمع مکسر ، شکلِ مفردِ کلمه دچار تغییر می شود .

جمعِ مکسّر را به دو نوع تقسیم کرده اند : « جمع قِـلّـة » و « جمع کَثرة »

جمع قلّت بینِ سه تا ده است و شاملِ این چند وزن است : « أفـعُل ، أفـعال ، أفْـعِلَـة و فِـعْـلة » .

مثال برای جمعِ قلّت :

أفْـعُل ï أنجُم / أنهُر / أذرُع ( بازوها ) / أیمُن ( دستانِ راست )

أفْـعال ï أثْواب / أبواب / أوصاف / أوقات / أجداد / أعمام / أکباد / أقفال

أفْـعِـلة ïأطْـعِـمَـة/ أرغِـفة ( قرصهای نان ) / أعْـمِـدة ( ستونها ) / أزِمّـة ( زمامها )/ آنیة [1]( ظرفها )

فِـعْـلة ï فِتْـیة ( جوانان ) / ثیرة ( جمعِ ثَور : گاوِ نر ) صِبْـیة ، غِزْلة ، غِلـمة

بقیه وزنها مربوط به جمع کثرت است . ( جُز جمعهای منتهی الجُموع [2]زیرا از یازده شروع می شوند . ) مثال :

أسمَر : سُمْـر / أسوَد : سود / أبیَض : بیض / صَبور : صُبُر / غَفور : غُفُر / غَیور : غُیُر / سَریر : سُرُر / عِماد : عُمُد / زِمام : أزِمّة / هِلال : أهِلَّة / کِتاب : کُتُب و گاهی کُتْـب / رَسول : رُسُل و گاهی رُسْل / غُرفة : غُرَف / حُجَّة : حُجَج / عُلبة : عُلَب / کُبرَی : کُبَر / صُغْرَی : صُغَر / جُمُعة : جُمَـع / بِدْعَـة : بِدَع / حِلْـیة : حُلَـی / لِـحْـیة : لُـحَـی / رامی ( رامٍ ) رُماة / قاضی ( قاضٍ ) : قُضاة / داعی ( داعٍ ) : دُعاة / کاتِب : کَتَبَـة و کُتّاب / ساحِر : سَحَرَة / بارّ ( نیکوکار ) : بَرَرَة / قَتیل : قَتْـلَـی / أسیر : أسْـری / جَریح : جَرحَـی / هالِک : هَلکَـی / مَیِّت : مَوْتَـی / أحمَق : حَمْـقَـی / سَکْران : سَکْرَی / قِرْد : قِرَدَة / نائم : نُـوَّم و نُوّام و نائمونَ / صائم : صـوَّم یا صُـوّام و صائمونَ/ قارئ : قُرّاء / صَعْب : صِعاب / جَنّـة : جِنان / کَعب : کِعاب / جَمَل : جِمال / جَبَل : جِبال / ثَمَرة : ثِمار / رَقَبة : رِقاب / کَریم : کِرام / عَطْشان : عِطاش / نَمِر : نُمور / رَأس : رُؤوس / عَین : عُیون / قَلْب : قُلوب / عِلم : عُلوم / جُنْـد : جُنود / أسَد : اُسْـد و اُسُـود / ذَکَر : ذُکور / جُرَذ : جِرذان / عُـود : عیدان / حوت ( نهنگ ) : حیتان / جار ( همسایه ) : جیران / نار( آتش ) : نیران / خَروف ( گوسفند ) : خِرفان ) / حائط ( در گویشِ عراق به معنی دیوار ) : حیطان ) / أخ : إخْـوان و إخْـوة / بَطْن : بُطون / قَضیب ( شاخه ) : قُضبان / وَزیر : وُزَراء / شَهید : شُهَداء / عاقِل : عُقلاء / شاعِر : شُعَراء / شَدید : أشِدّاء / حَبیب : أحِـبّاء / دَلیل ( راهنمای سفر ) : أدِلّـاء / دلیل ( علّت ) : دَلائل / صَدیق ( دوست ) : أصْـدِقاء / عزیز : أعِزّاء / قَـوِیّ : أقْـویاء و ...

اسمُ الجمع

جمعی است که در ظاهر مفرد می نماید و مفردی از جنسِ خودش ندارد . مانندِ :

جَیش : ارتش ( واحدِ آن « جُندیّ » است . ) / شَعْـب : ملّت ؛ قبیلة ؛ قَوم ؛ مَعشَر ( واحدِ آنها رَجُل و اِمرأة است . ) / نِساء ( واحدش « اِمرأة » است . ) / خَیْـل : اسب ( واحدِ آن « فَرَس » است . ) / إبِـل : شتر ( واحدِ آن « جَمَل » و « ناقة » است . ) / غَنَم : گوسفند ( واحدِ آن « شاة » یا خَروف است . )

با این کلمات به دو صورت مفرد و جمع می توان برخورد کرد . القومُ ساروا . یا القومُ سارَ .

از آنجا که ظاهرِ این کلمات مفرد است ؛ آنها را مثنّی و جمع نیز می کنند . مانند : قَومانِ ، أقوام / شَعبانِ ، شُعوب

اسمُ الجِنسِ الجَمعیّ

کلماتی مانند : « تُفّاح : سیب » / « رُمّـان : انار » / زیتون / بُرتُقال /« نَجم : ستاره » / « ورق : برگ » اسمِ جنس نام دارند و حرف « ة » در آنها « تاء وحدة » است . مثلاً « تُفّـاحة » یعنی « یک سیب » . پس « تُـفّـاح » را می شود به هر دو صورتِ مفرد یا جمع دانست .

جمعُ الجمع

برخی کلمات دو بار جمع بسته شده اند . در اصطلاح به این کلمات جمعُ الجمع می گویند . مثال :

بُیوتات (بیت ïبُیوت ïبُیوتات ) / نُذورات ( نَذْر ï نُذور ï نُذورات ) /

أکالِب : سگها ( کَلْب ï أکْـلُب ïأکالیب ) / أظافیر : ناخنها (ظُفْر ï أظفار ïأظافیر )


الجمعُ علی غیر مفردِهِ

برخی از جمعها با مفردشان هماهنگ نیستند . مانند :

« حَدیث ï أحادیث » ؛ « حُسن ï مَحاسِن » ؛ « باطِل ï أباطیل »

چنانچه بخواهیسم برابرِ قاعده بگوییم . مفرد أحادیث ، اُحدوثة ؛ مفرد مَحاسِن محسن و مفرد أباطیل اُبطولة است .

المفرد و المثنّی و الجمع علی شکلٍ واحد

برخی کلمات مفرد ، مثنی و جمعشان یکسان است . مانند : فُلک به معنی کشتی ها و کشتی .

مفرد مانندِ { الفُلکُ المَشحون } . جمع مانند « الفُلکُ الّتی تَجْـری فی البحر . »


[1] مفردش إناء است .

[2] هر جمعِ منتهی به الفی که بعد از آن الف دو یا سه حرف بیاید ؛ منتهی الجُموع نامیده می شود . مانندِ : دَراهِم ، دَنانیر و دارای چند وزن است . « أفاعِل » مانندِ : أکابِر/ أفاضِل / آصابِع / أنامِل . « أفاعیل » مانندِ : « أسالیب » . « تَفاعِـل » مانند : « تَجارِب » . « تَفاعیل » مانندِ : « تَفاسیر ، تَقاسیم » . «فَعالِل » مانندِ : « دَراهِم » . « فَعالیل » مانندِ : « قَنادیل » . « مَفاعِل » مانندِ : « مَـعابِد » . « مَفاعیل » مانندِ : « مَصابیح » . « فَواعِل » مانندِ : « جَوائز» . « فَـواعیل » مانندِ : « طَواحین » . « فَـعائل » مانند : « رَسائل » . « فَیاعِل » مانندِ « صَیارِف » . « فَیاعیل » مانندِ : « دَیاجیر » . « فَعالیّ » مانندِ : «کَراسیّ » . « فَعالَـی » مانندِ : « عَـذارَی‌ » . « فُـعالَـی » مانندِ : « سُکارَی » و ...

نظرات (1)
نام :
ایمیل : [پنهان میماند]
وب/وبلاگ :
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
باسلام خدمت استاد گرانقدر آقای بابایی خیلی ممنون که شما به ما این امکان رو دادید که ما بعد از سه سال میتوانیم برای بعضی از مطالب یا پاورپینتهایی دوباره به همین سایت رجوع کنیم آرزوی سلامتی و عاقبت بخیری و موفقیت روز افزون التماس دعا یاحق
پنج‌شنبه 29 مهر‌ماه سال 1395 ساعت 02:35 ق.ظ
امتیاز: 0 0