X
تبلیغات
رایتل

عربی دبیرستان

قواعد عربی ۱ درس هشتم نمونه ۱

به ادامه ی مطلب بروید

  درس هشتم : معرب و مبنـﯽ

   معرب : در تعریف ، کلمه اﻯ است که اگرنقش آن در جمله تغییر کند ، حرکتش هم تغییر مـﯽ کند .( مسلماً منظورمان حرکت حرف آخر است . ) به عبارتـﯽ دیگر حرکتش بستگـﯽ به نقشش دارد .

   مبنـﯽ : عکس معرب است ؛ یعنـﯽ در هیچ شرایطـﯽ حرکت آن هیچگونه تغییرﻯ نمـﯽ کند .  

    ___________________________________________________________________

 

نقش

حرکت

معرب :

تغییر

تغییر

مبنـﯽ :

تغییر

ثابت

  مثال :

    ذهب التلمیذ ُ .                                         رأیتُ التلمیذ َ .                                  سَلـَّمتُ علـﯽ التلمیذ ِ .

  

     فاعل و مرفوع                                        مفعول و منصوب                                   مجرور بحرف جر

                                  پس کلمه ﻯ تلمیذ که حرکتش وابسته به نقشش است معرب مـﯽ باشد .

   ذهب ذلکَ التلمیذُ .                                  رأیتُ ذلکَ التلمیذَ .                               سَلـَّمتُ علـﯽ ذلکَ التلمیذِ .

  فاعل و محلاً مرفوع                             مفعول و محلاً منصوب                            محلاً مجرور بحرف جر

                   

                 پس کلمه ﻯ ذلک که در موقعیت هاﻯ مختلف ، یک حرکت ثابت دارد ، مبنـﯽ حساب مـﯽ شود . 

      ( البته کلمه ﻯ التلمیذ در این سه جمله ، نقش دیگرﻯ دارد که در سال سوم به آن خواهیم پرداخت ، إن شاء الله .)

   تشخیص :

   از کجا بفهمیم که یک کلمه معرب است یا مبنـﯽ ؟ بسیار ساده است ، زیرا هر کدام انواع مشخصـﯽ دارند ، مخصوصاً مبنیات .

                                             


                                                  ضمیـر

                                                اسم اشاره  ( غیر از مثنـﯽ )

                                                اسم موصول ( غیر از مثنـﯽ )

                       1 . در اسم :          اسم استفهام

                                               بعضـﯽ از ظروف

                                                 و .....

                                 


                                             1 . در ماضـﯽ : تمام صیغه ها

 

  مبنیات             2 . در فعل         2 . در مضارع : فقط دو صیغه ﻯ جمع مؤنث غائب و مخاطب

                                             3 . در امر: تمام صیغه ها

 

                      3 . در حرف : تمام حروف ( چه عامل* و چه غیر عامل* )  


                  1 . در اسم :  غیر از اسم هاﻯ مبنـﯽ

                                                                        

                                                                        در ماضـﯽ :  ـــــــــ

  معرب        2 . در فعل : غیر از افعال مبنـﯽ ؛ یعنـﯽ        در مضارع : غیر از جمع مؤنث غائب و مخاطب

                                                                        در امر :  ـــــــــ

                                                                    

                 3 . در حرف :  ـــــــــــــ

 

   ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

    یکـﯽ از نکات بسیار مهم در بحث مبنـﯽ ، نوع بناء است که در بخش تجزیه قابل ذکرمـﯽ باشد و منظور از آن ، ذکر  

 حرکت حرف آخر است که نشان دهیم دراین کلمه ﻯ مبنـﯽ چیست  ؟   یعنـﯽ هر کلمه ﻯ مبنـﯽ بر چه حرکتـﯽ استوار

 است ؟   

                                                                                               

                    

                      1 . مبنـﯽ بر فتح  ، مانند : أمَـرَ ، اُ کتـُبا  ( نوع بناء افعال طبق آخرین حرف اصلـﯽ آنها محاسبه

                                                     مـﯽ شود .)  أنتَ ، فـَ ، ثــُمَّ ، کیفَ و ... 

  انواع بناء         2 . مبنـﯽ بر ضم ، مانند : جَـلـَسُـوا ، سا رِعُـوا ، ضمیر" هُ " ،  و ...

                      3 . مبنـﯽ بر کسر ، مانند : اُخرُجی ، کِ ، هذهِ ، هؤلاء ِ و ...

                     4 . مبنـﯽ بر سکون ، مانند: تـَکْـتـُبـْنَ ، جَلـَسْتَ ، هُـمْ ، فی ، هذا ، الذی ، مَـتـﯽ ، ما  و ...

 

    همچنین حرکت یک کلمه ﻯ معرب باید مشخص شود که مثلاً درهرجمله چیست ؟  

                          1 .  مرفوع  ، مانند : یکتبُ ، علیٌ ، الـکتا بُ و ...  

                          2 . منصوب ، مانند : لن أجلسَ ، الکتا بَ  و ...

  حالات اعراب                                                        

                          3 . مجرور ، مانند : الحسنِ ، کتا بٍ ، اللتان ِ ، هذان ِ و ...

                          4 . مجزوم  ، مانند : لمّا تـُفـْلِـحْ و ...

    توجه :

*1 . الف ) حروف عامل : حروفـﯽ هستند که بر حرکت کلمه ﻯ بعد از خود تأ ثیر مـﯽ گذ ارند . یعنـﯽ حرکت کلمه ﻯ

بعد از خود را تغییر مـﯽ دهند . از جمله ﻯ حروف عامل مـﯽ توان به این موارد اشاره کرد :

   حروف جا رّه ( جر ) ؛ مانند : فی ، إلـﯽ ، علـﯽ ، بـِـ ، لـِ ، مِـن ، عَـن ، حتـﯽ ( اگر قبل از اسم بیاید .) و ...

   حروف ناصبه ؛ مانند : أنْ ، لـَنْ ، کـَیْ ، إذَنْ ، حتـﯽ و لـِ ( دو مورد آخراگر قبل از فعل مضارع بیایند .)

   حروف جازمه ؛ مانند : لـََم ، لـَمّا ، لام امر ( که قبل از صیغه هاﻯ غائب و متکلم فعل مضارع مـﯽ آید . ) ، لاﻯ نهـﯽ

( که قبل از تمام صیغه هاﻯ فعل مضارع مـﯽ آید . )

  و ....

  * 1 . ب ) حروف غیر عامل : حروفـﯽ هستند که حرکت کلمه ﻯ بعد از خود را تغییر ندهند . مسلماً شامل غیر از عامل ها مـﯽ شوند . مانند : حرف تعریف ( الـ ) ، وَ ، فـَ ، ثـُـمَّ ، و ....

    حروف عامل و غیر عامل به تفصیل در مبحث « حرف » درس اول آمده است .

  2 . یکـﯽ ازبحث هاﻯ بسیار مهم در این درس ، اعراب ظاهرﻯ ( اصلـﯽ ) و محلـﯽ است .

   اعراب ظاهرﻯ و از انواع آن اصلـﯽ ، مربوط به کلمات معرب است و اعراب محلـﯽ اختصاص به مبنیات دارد . به

عبارتـﯽ دیگر هر گاه خواستیم یک اسم معرب را ترکیب کنیم ، غیر از نقش ، اعراب معمولـﯽ مرفوع یا منصوب و یا مجروررا هم ذکر مـﯽ کنیم . مانند مثال هاﻯ فوق الذکر . اعراب محلـﯽ یعنـﯽ اینکه کلمه ﻯ ما حرکت اصلـﯽ فاعل یا مفعول یا مبتدا و ... را نگرفته است . بلکه حرکت خود را دارد . پس فقط در محل آن است . اصولاً هر گاه خواستیم یک اسم مبنـﯽ را ترکیب کنیم ، چون مبنـﯽ است پس مـﯽ گوییم : محلاً و بسته به نقش آن محلاً مرفوع یا محلاً منصوب و یا محلاً مجرور .        

  3 . بحث معرب و مبنـﯽ ، هم مربوط به تجزیه مـﯽ شود و هم مربوط به ترکیب . البته طرز بیان آن در هر یک فرق دارد . در ترکیب اعراب اصلـﯽ ( ظاهرﻯ ) و محلـﯽ را ذکر مـﯽ کنیم و نیازﻯ به ذکر لفظ معرب و مبنـﯽ نیست . مانند چند مثالـﯽ که در اول بحثمان ذکر شد . در تجزیه حتماً باید لفظ معرب واعراب آن ونیز مبنـﯽ و نوع بناء ذکر شود . به این صورت :

                                                    غَـرَسَ علیٌّ شجرة ً فی الربیع ِ .

                   

  -  در اسم  ، مانند :

   شجرة : اسم ، مفرد ، مؤنث مجازی ، جامد ، معرب و منصوب .

  -  در فعل  ، مانند :

   غَـرَسَ : فعلٌ ماضٍ ، للغائب ، مجرد ثلاثی ، مبنی علـﯽ الفتح .

  -  در حرف  ، مانند :

   فی : حرف ، عامل جر ، مبنی علـﯽ السکون .        

   الـ : حرف تعریف ، غیر عامل ، مبنی علـﯽ السکون .

   تمرین معرب و مبنـﯽ :

عین المعرب و المبنی ( و أنواع المبنی ) فی هذه العبارات :

   

   الف) « لـَقَد سَمِعَ اللهُ قـَوْلَ الذینَ قالوا إنَّ اللهَ فقیرٌ وَ نـَحْنُ أغنیاءُ سَنـَکْـتبُ ما قالواوَ قـَتـْلـَهُمُ الأنبیاءَ بغیرِ حَقٍّ وَ نـَقولُ ذوقوا عَـذابَ الحَریقِ . »

    ب) « تلک حُدودُ اللهِ . »

    ج) « هَلْ أتاکَ حَدیثُ الغاشیةِ ؟ »

    د) « إنا أعْطیناکَ الکَوْثرَ . »

    و) « الـّذی یُوَسْوِسُ فی صُدورِ الناسِ . »

    ز) « وَ قـُلْ للمؤمناتِ یَغـْضُضْنَ مِـنْ أبْصارِهِـنُّ . »

 

نظرات (1)
نام :
ایمیل : [پنهان میماند]
وب/وبلاگ :
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
واقعا دستتون درد نکنه....
فقط سوالی داشتم...
چرا اخرجی ساکن میشه؟

سه‌شنبه 22 فروردین‌ماه سال 1391 ساعت 02:30 ق.ظ
امتیاز: 0 0